Chiều 10/9, tại trụ sở Văn phòng Chính phủ, Tập đoàn Đèo Cả tham dự cuộc họp của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc làm việc với Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam và một số doanh nghiệp xây dựng.

Phát biểu mở đầu cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực cho biết, Chính phủ tiếp tục tăng cường đối thoại, trực tiếp làm việc với các hiệp hội, doanh nghiệp ngành xây dựng để lắng nghe, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Toàn cảnh cuộc họp.

Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị Hiệp hội tập trung báo cáo những kiến nghị, vướng mắc mới, những vấn đề mang tính căn cơ, nhất là các nội dung các bộ, ngành chưa giải quyết hoặc giải quyết chưa thỏa đáng. Những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội hoặc các cơ quan khác, Chính phủ sẽ tổng hợp, báo cáo và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định.

Tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt trưởng thành từ dự án lớn

Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam Nguyễn Quốc Hiệp cho biết, từ tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, Hiệp hội kiến nghị tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc của ngành xây dựng, tập trung vào cơ chế lựa chọn nhà thầu, tổ chức thực hiện các dự án quy mô lớn, quản lý chi phí, vật liệu, nhân lực và quản lý hợp đồng.

Trong đó, Hiệp hội đề nghị nghiên cứu mở rộng các phương thức giao nhận thầu, hoàn thiện cơ chế về tổng thầu, nhà thầu quản lý, nhà thầu phụ; tổ chức gói thầu phù hợp với năng lực doanh nghiệp và phân định rõ trách nhiệm, rủi ro giữa các bên. Qua đó, tạo điều kiện để các nhà thầu trong nước nâng cao năng lực tổ chức, quản trị và từng bước đảm nhận vai trò lớn hơn tại các dự án quy mô lớn.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho rằng thực tiễn triển khai các dự án đầu tư công vẫn cho thấy khoảng cách giữa yêu cầu của thị trường và cơ chế quản lý. Bên cạnh những vấn đề về đơn giá, định mức, vật liệu xây dựng, VCCI đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế lựa chọn, quản lý nhà thầu, tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các dự án quy mô lớn, từng bước đảm nhận những khâu có giá trị gia tăng cao.

Cùng quan điểm về yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, phát biểu tại cuộc họp đại diện Tập đoàn Đèo Cả, ông Nguyễn Lê Bách – Tổng Giám đốc Tập đoàn chia sẻ một số vấn đề từ thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng giao thông, đồng thời kiến nghị các giải pháp nhằm phát huy tốt hơn năng lực của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam.

Ông Nguyễn Lê Bách – Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả phát biểu tại cuộc họp.

Thứ nhất, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp xây dựng trong nước từng bước làm chủ công nghệ, quản trị và tổ chức thực hiện các dự án lớn.

Theo ông Bách, thời gian qua Chính phủ đã quan tâm, khuyến khích đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực doanh nghiệp. Để chủ trương này đi vào thực tiễn, cần tạo cơ hội cho những doanh nghiệp có năng lực được “thực chiến” tại các dự án lớn trong nước.

Đèo Cả cũng trưởng thành từ chính quá trình này. Trong lĩnh vực hầm đường bộ, từ chỗ phải học hỏi công nghệ nước ngoài, doanh nghiệp đã từng bước làm chủ, cải tiến công nghệ NATM phù hợp với điều kiện địa chất, tổ chức thi công và con người Việt Nam, hình thành phương pháp “NATM hệ Đèo Cả”. Từ kinh nghiệm đó, Đèo Cả đang tiếp tục chuẩn bị nguồn lực để tiến tới làm chủ công nghệ TBM trong thi công hầm ngầm, metro và đường sắt.

“Nếu doanh nghiệp Việt Nam không được giao việc để thực chiến ngay trên các công trình của đất nước thì rất khó trưởng thành; nguồn lực đã đào tạo sẽ bị lãng phí và chúng ta tiếp tục phải phụ thuộc vào nhà thầu, chuyên gia và công nghệ nước ngoài”, ông Bách nói.

Thứ hai, cần đổi mới cách lựa chọn và tổ chức nhà thầu theo hướng giao trách nhiệm tương xứng với năng lực.

Đối với các dự án lớn, đặc biệt là dự án theo tuyến, Đèo Cả kiến nghị hạn chế việc chia một đoạn tuyến thành quá nhiều gói thầu riêng biệt. Thay vào đó, cần lựa chọn nhà thầu hoặc tổng thầu đủ năng lực, giao thực hiện đồng bộ và chịu trách nhiệm cuối cùng về tiến độ, chất lượng, chi phí và hiệu quả.

Các hạng mục chuyên ngành có thể được tổ chức thực hiện thông qua hệ thống nhà thầu phụ. Tuy nhiên, theo đại diện Đèo Cả, điều quan trọng không phải kiểm soát máy móc tỷ lệ giao thầu phụ, mà cần xác định ai là người thực sự quản lý, điều hành và chịu trách nhiệm cuối cùng.

Từ đó, Đèo Cả kiến nghị phân biệt rõ việc sử dụng nhà thầu phụ để tổ chức, huy động nguồn lực với hành vi chuyển nhượng thầu, bán thầu. Nếu không làm rõ vấn đề này sẽ dẫn tới nghịch lý: một mặt đặt mục tiêu hình thành những tổng thầu lớn, mặt khác cơ chế lại hạn chế khả năng tổ chức chuỗi nhà thầu và huy động nguồn lực của chính tổng thầu.

Thứ ba, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý thủ tục sang quản lý kết quả và phân bổ rủi ro hợp lý.

Trong quá trình thực hiện hợp đồng, theo ông Bách, cần phân định rõ đâu là rủi ro khách quan, đâu là lỗi chủ quan của các bên và đâu là hành vi vi phạm pháp luật. Không nên chỉ vì dự án phát sinh chi phí hoặc phải điều chỉnh hợp đồng mà suy đoán trách nhiệm, khi chưa xem xét đầy đủ nguyên nhân, lỗi, thiệt hại và quan hệ nhân quả.

Đối với những dự án kéo dài nhiều năm, cần có cơ chế rà soát và phân chia rủi ro định kỳ, thay vì chờ đến khi sự việc phát sinh mới xử lý. Đặc biệt với hợp đồng EPC, rủi ro cần được phân định rõ theo từng khâu thiết kế, mua sắm và thi công.

Từ thực tiễn của Đèo Cả, ông Nguyễn Lê Bách nhấn mạnh mục tiêu của những kiến nghị trên không phải tạo cơ chế thuận lợi cho riêng một doanh nghiệp, mà hướng tới hình thành một thế hệ doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh quốc tế. Nhà nước tạo cơ chế, đặt ra tiêu chuẩn; doanh nghiệp phải tự đổi mới, đầu tư con người, công nghệ và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.

Khi đã trưởng thành từ những công trình trong nước, doanh nghiệp Việt Nam cần hướng tới đưa năng lực, công nghệ và đội ngũ kỹ sư ra thị trường quốc tế, đảm nhận những công việc có hàm lượng kỹ thuật cao như hầm, cầu, metro, đường sắt; qua đó tạo việc làm, nguồn thu ngoại tệ và từng bước hình thành thương hiệu ngành xây dựng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

“Chúng tôi kiến nghị một cơ chế để doanh nghiệp có năng lực được giao việc, được cạnh tranh, được chịu trách nhiệm và được trưởng thành. Có việc để thực chiến thì mới có năng lực. Có năng lực thì mới làm chủ công nghệ. Làm chủ công nghệ thì mới có thể đi ra thế giới”, Tổng Giám đốc Tập đoàn Đèo Cả nhấn mạnh.

Nghiên cứu cơ chế tổng thầu, nhà thầu quản lý trong dự thảo luật

Phản hồi các kiến nghị của Hiệp hội và doanh nghiệp, ông Trần Hào Hùng - Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) cho biết cơ quan này đang nghiên cứu cơ chế tổng thầu, tổ hợp nhà thầu và nhà thầu quản lý để xem xét hoàn thiện trong dự thảo Luật Đấu thầu hoặc quy định tại Nghị định.

Theo đại diện Cục Quản lý đấu thầu, việc áp dụng các mô hình này là cần thiết, song cũng cần Hiệp hội và doanh nghiệp tiếp tục làm rõ nội hàm, cơ chế vận hành, quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của tổng thầu, tổ hợp nhà thầu, nhà thầu quản lý; đồng thời phân biệt với các hình thức đã được pháp luật hiện hành quy định như liên danh nhà thầu, hợp đồng EPC. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan quản lý nghiên cứu, hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp.

Ông Trần Hào Hùng - Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu (Bộ Tài chính) phát biểu tại cuộc họp.

Liên quan đến vấn đề nhà thầu phụ và chuyển nhượng thầu, Cục trưởng cho biết dự thảo Luật Đấu thầu đang được hoàn thiện theo hướng làm rõ nội hàm hành vi chuyển nhượng thầu. Đáng chú ý, dự thảo đã bỏ quy định về tỷ lệ phần trăm (%) giá trị công việc giao cho nhà thầu phụ làm căn cứ xác định hành vi chuyển nhượng thầu.

Cục Quản lý đấu thầu cho biết sẽ tiếp tục trao đổi trực tiếp với Hiệp hội và các doanh nghiệp, để làm rõ những vấn đề còn vướng mắc trước khi hoàn thiện dự thảo, báo cáo cấp có thẩm quyền.

Đại diện các bộ, ngành cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện quy định về nhà thầu phụ, chuyển nhượng thầu, liên danh, tổng thầu và nhà thầu quản lý theo hướng phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn, phù hợp với thực tiễn triển khai các dự án lớn. Các ý kiến đồng thời ủng hộ nghiên cứu cơ chế tạo điều kiện để nhà thầu Việt Nam nâng cao năng lực, từng bước đảm nhận vai trò tổng thầu, tổng thầu EPC tại các dự án quy mô lớn.

Xử lý kiến nghị “rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả”

Kết luận cuộc làm việc, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục đồng hành, tháo gỡ khó khăn, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển. Các kiến nghị của Hiệp hội và doanh nghiệp phải được tiếp nhận, xử lý kịp thời, thực chất, với tinh thần rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ kết quả; những vấn đề liên quan đến cơ chế, chính sách hoặc vượt thẩm quyền cần chủ động nghiên cứu, đề xuất phương án, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc phát biểu kết luận cuộc họp.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, cùng với hoàn thiện thể chế, cần nâng cao hiệu quả tổ chức thực thi, bảo đảm các quy định pháp luật vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa phù hợp với thực tiễn và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc xử lý kiến nghị của doanh nghiệp phải hướng tới giải quyết thực chất, dứt điểm vấn đề, tránh chỉ viện dẫn chung chung các quy định pháp luật.

Liên quan đến nâng cao năng lực doanh nghiệp xây dựng trong nước, Phó Thủ tướng yêu cầu các doanh nghiệp tiếp tục đổi mới mô hình quản lý, nâng cao năng lực quản lý dự án, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ giới hóa, tự động hóa và BIM để nâng cao năng suất, từng bước làm chủ công nghệ.

Đồng thời, các doanh nghiệp cần tăng cường liên kết, hợp tác để đủ năng lực tham gia thực hiện các công trình trọng điểm, dự án lớn của quốc gia; đẩy mạnh chuyên môn hóa, phân công và hợp tác nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và sức cạnh tranh của doanh nghiệp xây dựng Việt Nam.

Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực đáp ứng sự phát triển của khoa học, công nghệ. Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp cần tăng cường phối hợp, gắn đào tạo với nhu cầu thực tế; trong đó doanh nghiệp chủ động xác định nhu cầu nhân lực, chú trọng xây dựng đội ngũ kỹ sư, công nhân kỹ thuật đủ năng lực làm chủ máy móc và công nghệ hiện đại.

Phó Thủ tướng Thường trực khẳng định Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời đề nghị các doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực, tăng cường hợp tác, góp phần xây dựng ngành xây dựng Việt Nam đủ sức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Tin bài: Gia Như - Ảnh: Tuấn Linh