PGS.TS. Đỗ Văn Dũng

Cố vấn cấp cao Tập đoàn Đèo Cả, Nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Ô tô và Thiết bị động lực Việt Nam.

(Bút ký từ chuyến thị sát dự án cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh, khi ngày giỗ đầu của những người đã ngã xuống vì con đường đang đến gần)

Có những con đường được đo bằng kilômét. Có những con đường được đo bằng mồ hôi. Và có những con đường, khi đi qua rồi, người ta hiểu rằng phía sau mỗi mét đường còn có cả máu và nước mắt.

Đồng Đăng – Trà Lĩnh là một con đường như thế.

Trong chuyến thị sát công trường nhân đợt đào tạo kỹ sư, kỹ thuật viên Tập đoàn Đèo Cả về ứng dụng AI trên xe máy công trình, tôi dừng lại trước am thờ nhỏ bên cửa hầm Đông Khê. Hầm Đông Khê là con hầm thuộc tuyến cao tốc này.

Am dựa lưng vào núi, nhìn xuống thung lũng bảng lảng sương. Lãnh đạo và cán bộ dự án dựng am để tưởng nhớ những người đã ra đi vì cung đường này.

Phía sau tôi là dòng chữ: “Mọi con đường phải có đích đến”.

Giữa mùi nhang trầm và tiếng gió đại ngàn, câu chữ ấy bỗng mang một ý nghĩa khác. Không còn đơn thuần là một thông điệp về hành trình phía trước, nó giống như một lời nhắc, cũng như một lời hứa với những người đã nằm lại.

Phu đường

Đồng Đăng – Trà Lĩnh đi qua một trong những vùng địa hình hiểm trở của Đông Bắc. Núi đá, vực sâu, sương mù, những cung trượt bất ngờ và mùa mưa lũ khắc nghiệt khiến mỗi kilômét đường đều là một cuộc thử sức với con người.

Người ngoài nhìn vào công trường thường thấy những chữ như “vượt tiến độ”, “đào thông hầm”, “kỳ tích”.

Nhưng phía sau những chữ ấy là hàng nghìn kỹ sư, công nhân, lái máy, cán bộ thí nghiệm, quản lý chất lượng ngày đêm bám núi. Có những ca làm việc bắt đầu khi trời chưa sáng và kết thúc khi núi rừng đã chìm trong đêm. Có những ngày mưa xuống, con đường vừa mở hôm trước hôm sau đã lại nhão nhoét bùn đất.

Hàng nghìn kỹ sư, công nhân, lái máy, cán bộ thí nghiệm, quản lý chất lượng ngày đêm bám núi.

Đứng ở Đông Khê, tôi chợt nhớ đến Phu đường – bài thơ Chủ tịch Hồ Chí Minh viết về những người đập đá mở đường, và ca khúc cùng tên mà Hồ Minh Hoàng - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Đèo Cả viết sau này.

Nhạc phẩm Phu đường.

Gần một thế kỷ đã qua, hình ảnh người phu đường dường như vẫn vậy. Họ mở đường cho người khác đi, còn mình thường lặng lẽ đứng phía sau ngày con đường hoàn thành.

Hình ảnh người phu đường dường như vẫn vậy, họ mở đường cho người khác đi, còn mình thường lặng lẽ đứng phía sau ngày con đường hoàn thành.

Nhưng ở Đồng Đăng – Trà Lĩnh, có những người đã không còn cơ hội đứng nhìn ngày ấy.

Đêm lũ lịch sử Cao Bằng

Khoảng 19 giờ 30 phút ngày 29/9/2025, hoàn lưu bão số 10 trút xuống xã Đức Long. Lũ quét bất ngờ ập vào khu vực Ban điều hành dự án tại xóm Bản Néng. Nhà công vụ bị san phẳng.

Những gì còn lại sau cơn lũ đi qua.

Giữa tiếng mưa gào và dòng nước dữ, Ban điều hành điểm danh. Thiếu ba người.

Đinh Thị Thu Hải, sinh năm 1989, Phó Giám đốc Ban điều hành dự án giai đoạn 2.

Nguyễn Viết Trường, sinh năm 2002, cán bộ thí nghiệm.

Lý Lê Anh Tú, sinh năm 2002, chuyên viên quản lý chất lượng.

Một người chị và hai chàng trai trẻ.

Lực lượng quân sự, công an, chính quyền địa phương cùng anh em Đèo Cả tìm kiếm suốt ba ngày ba đêm. Đến sáng 2/10, người cuối cùng mới được tìm thấy.

Ngày giỗ đầu của ba người đang đến gần.

Một năm qua con đường đã dài thêm, những cửa hầm tiến gần nhau hơn, ngày thông xe cũng gần hơn. Nhưng một năm dường như vẫn quá ngắn để nỗi đau của những gia đình mất con, mất người thân có thể nguôi ngoai.

Một năm qua con đường đã dài thêm, những cửa hầm tiến gần nhau hơn, ngày thông xe cũng gần hơn.

Với Đèo Cả, đó cũng là một khoảng trống không gì bù đắp được.

Một cán bộ trưởng thành từ những dự án khó đâu chỉ được đào tạo bằng trường lớp. Họ lớn lên từ thực địa, từ những ca đêm, những lần xử lý địa chất, những mùa mưa lũ và vô số tình huống mà không giáo trình nào có thể dạy hết. Đó là những con người được rèn bằng thực chiến.

Và trên cung đường này, Đèo Cả đã mất đi ba người như thế.

Tôi được biết, sau biến cố ấy, lần đầu tiên Chủ tịch HĐQT Hồ Minh Hoàng không tổ chức sinh nhật của mình.

Tôi không muốn nói nhiều về chi tiết này. Chỉ nghĩ rằng, trong một mái nhà chung, khi đồng đội vừa nằm lại giữa đại ngàn, niềm vui riêng của người đứng đầu sao có thể trọn vẹn.

Sinh nhật năm sau rồi sẽ lại đến. Nhưng với những người đã ra đi, tuổi trẻ đã mãi dừng lại ở đó, ở độ hai mươi hai, hai mươi ba.

Có những sẻ chia không cần nói thành lời. Sự lặng im ấy, với tôi, cũng là một nén hương.

Để phu đường trở về bình an sau mỗi công trình

Tôi thắp hương trước am đá.

Khói hương mỏng dần rồi tan vào núi rừng.

Đứng ở đó, tôi nghĩ rằng tri ân những người đã khuất không thể dừng lại ở một am thờ, một ngày giỗ hay một bài viết. Cách tưởng nhớ có ý nghĩa hơn cả, có lẽ là bảo vệ tốt hơn những người đang sống và đang tiếp tục công việc của họ.

Bởi vậy, việc Đèo Cả nghiên cứu ứng dụng AI để dự báo lũ, nhận diện nguy cơ sạt lở, cảnh báo địa chất và giám sát công trường, với tôi, không còn đơn thuần là câu chuyện đổi mới công nghệ.

Tài sản quý giá nhất là con người, công nghệ trước hết phải phục vụ sự an toàn của con người. Lần sau, máy móc phải nhìn thấy nước trước khi con người kịp nhìn thấy nước.

PGS.TS. Đỗ Văn Dũng giảng dạy lớp “Ứng dụng AI cho xe máy công trình” tại dự án Đồng Đăng – Trà Lĩnh.

Tôi nghĩ đó có thể là một trong những lời tưởng nhớ thiết thực nhất dành cho Hải, Trường và Tú.

Đồng Đăng – Trà Lĩnh rồi sẽ hoàn thành.

Những đoàn xe rồi sẽ chạy qua những cung đường hôm nay còn ngổn ngang đất đá. Người đi trên con đường ấy có thể không biết tên những kỹ sư, công nhân từng bám trụ nơi đây, cũng không biết đã có những người gửi lại tuổi trẻ của mình giữa núi rừng Đông Bắc.

Nhưng tôi biết Người Đèo Cả sẽ nhớ. Nhớ những người đã mở đường. Nhớ những người đã nằm lại.

Và nhớ rằng một kỳ tích không thể chỉ được đo bằng số kilômét đường hoàn thành hay số tháng vượt tiến độ.

Kỳ tích lớn hơn, sau cùng, là làm được những công trình khó, đi qua được những miền đất khắc nghiệt, nhưng những con người làm nên công trình ấy vẫn được trở về bình an với gia đình.

Khói hương trước cửa hầm Đông Khê tan dần trong gió.

Núi vẫn ở đó.

Con đường vẫn đi về phía trước.

Người sống tiếp tục mở đường.

Người đã khuất trở thành một phần của con đường.

Nén hương này xin thắp cho Hải, Trường và Tú.

Và cho những phu đường đã gửi tuổi trẻ, mồ hôi, có người gửi cả cuộc đời mình vào những cung đường để ngày mai những chuyến xe an toàn đi qua, cho những cuộc đoàn viên tròn vẹn.

Cao Bằng, một chiều tháng 9 năm 2026.